चैती छठ पर्व सुरु, आज ‘नहाय–खाय’ विधिबाट आरम्भ

वीरगञ्ज, ०८ चैत। वीरगञ्जसहति तराई–मधेसका विभिन्न जिल्लाहरूमा आजदेखि श्रद्धा र निष्ठाका साथ चैती छठ पर्व विधिवत् रूपमा सुरु भएको छ । यो पर्व चैत शुक्ल चतुर्थीदेखि सप्तमीसम्म चार दिनसम्म विभिन्न विधि र नियमहरूका साथ मनाइन्छ ।

पर्वको पहिलो दिन आज व्रतालुहरूले ‘नहाय–खाय’ विधिबाट यसको आरम्भ गर्दै छन् । यस दिनमा व्रत बस्नेहरूले पवित्र स्नान गरेर शुद्ध भएपछि व्रतको सङ्कल्प लिन्छन् र चोखो तथा सात्त्विक खानेकुरा (जस्तै लौकीको तरकारी, चना दाल, चामल आदिको खाना) मात्र खान्छन् । यो विधिले शरीर र मन दुवैलाई शुद्ध बनाउँछ तथा आगामी दिनका कठोर व्रतका लागि तयारी गराउँछ ।

छठ पर्व सूर्य देवता र सूर्य पत्नी षष्ठी माताको उपासनासँग जोडिएको छ । यो पर्व वर्षमा दुई पटक मनाइन्छ— शरद ऋतुमा कात्तिक शुक्ल चौथीदेखि सप्तमीसम्म (कार्तिक छठ) र वसन्त ऋतुमा चैत शुक्ल चौथीदेखि सप्तमीसम्म (चैती छठ) ।

मधेस प्रदेशमा चैती छठ पर्वलाई जनस्तरमा व्यापक सहभागिता हुने महापर्वका रूपमा लिइन्छ, तर कात्तिक छठको तुलनामा चैती छठलाई केही कम उत्साहका साथ मनाइने गरेको पाइन्छ ।

पर्वका मुख्य दिनहरू र तिनका विधिहरू यस प्रकार छन्— पहिलो दिन ‘नहाय–खाय’मा पवित्र स्नान गरी शुद्ध खाना खाइन्छ । दोस्रो दिन ‘खरना’मा दिनभरि पूर्ण उपवास बसेर राति सख्खरमा पकाइएको खीर मात्र ग्रहण गरिन्छ । तेस्रो दिन षष्ठी तिथिमा निराहार (पानीसमेत नखाने) उपवास बसेर साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई पवित्र जलाशयको घाटमा पानीमा उभिएर अर्घ्य दिइन्छ, जसलाई ‘सँझिया घाटको अर्घ’ भनिन्छ । अन्तिम दिन सप्तमीमा बिहान उदाउँदो सूर्यलाई घाटमै अर्घ्य दिएर व्रत समापन गरिन्छ, जसलाई ‘भोर घाटको अर्घ’ वा ‘पारन’ पनि भनिन्छ ।

अर्घ्य दिने क्रममा व्रतालुहरूले ठेकुवा, केरा, उखु, सुन्तला, निमुवा, बोडी, सुथनी, मुला जस्ता फलफूल तथा हरियो तरकारीहरू सूर्यतर्फ देखाउँछन् । यो व्रतको प्रभावले हरेक मनोकाङ्क्षा पूरा हुने, छालाजन्य रोग नलाग्ने तथा समग्र स्वास्थ्य लाभ मिल्ने जनविश्वास रहेको छ । मुख्यतः महिलाहरूले यो व्रत बस्ने गरे पनि पुरुषहरू पनि सहभागी हुन्छन् ।

तराई–मधेस क्षेत्र मा चैती छठ पर्व विशेष रूपमा उत्साहका साथ मनाइन्छ । पर्वले पारिवारिक एकता, प्राकृतिक उत्पादनको प्रयोगमार्फत पर्यावरण संरक्षण तथा सूर्यको महत्वलाई झल्काउँछ ।