संरक्षित क्षेत्र बनेपछि मन्दिरको अस्तित्वमै अन्योल

जनकपुरधाम ,१४ असोज।  सरकारले जानकी मन्दिर समेत समावेश रहने गरी परिक्रमा सडकको विभिन्न चोकलाई चार किल्ला तोकेर संरक्षित क्षेत्र घोषणा गरेपछि अहिले मन्दिर नै अल्मलमा परेको छ । जनकपुरधाममा आयोजना हुने र जानकी मन्दिरले आयोजना गर्ने सबैभन्दा ठूलो महोत्सव रामजानकी विवाह महोत्स (वविवाह पञ्चमी) आउन लागेको छ ।

रामजानकी विवाहपञ्चमी महोत्सवको तयारी शुरु भइसक्नु पर्ने थियो । तर गुठी संस्थान, पुरातत्व बिभाग र नेपाली सेनाको प्रकौली गणले मन्दिरमा भौतिक संरचनामा कुनै कार्य गर्न रोक लगाएको छ । गुठी संस्थानले मन्दिरको भौतिक कार्य गर्ने जनाउँदै महन्त रामतपेश्वर दास वैष्णवलाई समन्वय नगरी कुनै कार्य नगर्न निर्देशन दिएको छ ।

पुरातत्व विभागले पनि महन्त दासलाई भौतिक संरचना सम्बन्धी कुनै कार्य नगर्न जनाउ दिएको छ । नेपाली सेनाको महोत्तरी जिल्लाको प्रकौलीस्थित गणबाट पनि मन्दिरको रंगरोगनलगायतका कार्यहरु गर्ने जनाउँदै महन्तलाई त्यस सम्बन्धी कार्य नगर्न जानकारी गराएको छ । विवाह महामहोत्सवमा मन्दिरको रंगरोगन लगायतका सौन्दर्यीकरणको कार्य महन्त दासले नै गराउँदै आएका छन् । सरकारी निकायहरुबाट रोक लगाइएकोले मन्दिरको भौतिक संरचना, रंगरोगन लगायतका सौन्दर्यीकरणको क ा र्य नगर्ने जानकी मन्दिरका महन्त रामतपेश्वर दासले बताएका छन् ।

‘मन्दिरमा रंगरोगन गर्न धेरै समय लाग्ने गरेको छ’ उनले भने, मन्दिरमा बनाइएका बुट्टाहरुमा फरक फरक किसिमको रंग लागेकोले त्यस अनुसारको काममा समय लाग्छ । ‘सरकारी निकायहरुले काम गर्न नभनेकोले मपनि चुप लगाएको छु ’ उनले भने, बिबाहपञ्चमीको तयारीमा पनि म लागेको छैन । विगत वर्षहरुमा महन्तले विवाहमहोत्सवको तयारीका लागि सर्वपक्षीय बैठक बोलाउने र कार्य विभाजन गरी मेलाको व्यवस्थापन गर्थे । ‘यस पटक हामीलाई केही नगर्न निर्देशन दिएकोले चुप लगाएर बसेको छु’ महन्त दासले भने, अहिले हामी भगवानको दैनिक पूजाआजा बाहेकको कार्यहरु गरिरहेका छैनाँै । जानकी मन्दिरको भित्री परिसरमा लगाइएको टायल्सहरु उप्केर कुरुप बन्न थालेको छ ।

बाहिरी परिसरमा पनि टायल्सको अवस्था राम्रो छैन । मधेश प्रदेश सरकारले मन्दिरलाई सुन्दर बनाउन टायल्स लगाएको थियो । तर कमसल टायल्स रहेको कारण प्रारम्भदेखि नै उप्किने र फुट्ने समस्या भएको हो । जानकी मन्दिरको मूल संरचना लगायत बाहिरी संरचनामा समेत बृहत्तर जनकपुर क्षेत्र विकास परिषद्ले विद्युतीकरणको कामगर्दा मन्दिरभर नै प्वाल परेको छ । वर्षाको पानी पर्दा मन्दिर निर्माण गरिएको सुर्खी बग्न थालेको छ ।

पुरातत्व विभागले विगतमा जानकी मन्दिरको दक्षिण तर्फको छानामा हिल्टी चलाएर फुटाएको थियो । छाना चुहेको भन्दै ठूला किसिमको हिल्टी चलाएर मर्मत पुरातत्व विभागले गर्दा त्यसको आलोचना भएको थियो । नेपाल सरकारले संरक्षित क्षेत्र घोषणा गरेको सीमाभित्र के गर्ने ? र के नगर्ने ? नागरिक बडापत्र जारी गरेको छैन । संरक्षित क्षेत्र भित्र कस्ता कारोबार हुने र नहुने ? अहिले सरकारले तोकेको छैन । जानकी मन्दिरको सञ्चालन विधि परम्परागत गुरु शिष्यको चलन अनुसार हुने अथवा सरकारले ट्रष्ट स्थापना गरी सञ्चालन गर्ने त्यो पनि टुंगो लागेको छैन । जानकी मन्दिर जनकपुरधामको मात्र नभइ संसारकै सनातन धर्मावलम्बीहरुको आस्थाको केन्द्र हो ।

सनातन धर्मावलम्बीहरुको आस्थासित जोडिएको धरोहर जानकी मन्दिर हो । सरकारले जनकपुरधामको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्वलाई अक्ष्ॉण राख्न महत्वपूर्ण निर्णय गरेको छ । तर निर्णय गरेर मात्र पुग्दैन । विगतमा पनि परिक्रमा क्षेत्रलाई मद्यमाँस निषेधित क्षेत्र घोषणा गरेको थियो । जानकी मन्दिरमा महन्तले परम्परागत रुपमा गर्दै आएको कार्यमा रोक लगाउने निकायहरुले आफ्नो स्तरबाट परम्परागत कार्यहरुलाई निरन्तरता दिन आवश्यक छ ।

‘जानकी मन्दिरको गर्भगृहमा रहेका भगवानहरुको चाँदीको आभूषणहरु मर्मत र थप गर्नुपर्ने छ’ महन्त दासले भने, विवाहमहोत्सवमा आसनको पनि सौन्दर्यीकरण गरिन्छ । तर सम्बन्धित निकायहरुले फोन र भेटेर कार्य नगर्न भन्नु बाहेकको थप जानकारी दिएको छैन । जानकी मन्दिर स्वयं छुट गुठी रहेको थियो । हाल गुठी संस्थानले जानकी मन्दिरलाई पूर्ण रुपमा आफ्नो मातहत लिएको छ ।