ल्हेन्दे खोलामा भूकम्पले होइन, विशाल पहिरोले निम्त्याएको थियो बाढी : वैज्ञानिक अध्ययन

काठमाडौं, २५ भदौ। नेपाल र तिब्बतको सीमावर्ती ल्हेन्दे खोला क्षेत्रमा हालै गएको भीषण बाढी र लेदो बहावले नेपालमा ठूलो धनजनको क्षति पुर्‍याएको छ। यस विनाशकारी घटनामा परी १३०० बढीको मृत्यु भएको छ भने कयौं बेपत्ता भएका छन्। यसका साथै तटीय क्षेत्रका प्रमुख सहरहरू र जलविद्युत् आयोजनाहरू पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन्।

घटनाको सुरुआती समयमा अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण (यूएसजीएस) लगायतका निकायहरूले ४.४ म्याग्निच्युडको भूकम्पका कारण चट्टान र बरफ खसेर बाढी आएको अनुमान गरेका थिए। साथै कुनै हिमताल वा बाँध फुट्दा यो घटना भएको हुन सक्ने आकलन पनि गरिएको थियो। तर, फ्रान्सको ग्रेनोबल अल्पेस विश्वविद्यालयकी भू-आकृतिविद् डा. क्रिस्टिन कुक र कोलम्बिया विश्वविद्यालयका भूकम्पविद् गो्रान एकस्ट्रोम सहितका अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिकहरूको टोलीले पाइएका भूकम्पीय तथ्याङ्क (साइस्मिक डेटा) विश्लेषण गर्दा प्रारम्भिक अनुमान गलत साबित भएको छ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार नेपालको काठमाडौं उत्तरस्थित स्टेसन र ‘ग्लोबल सिस्मोग्राफिक नेटवर्क’का तथ्याङ्क हेर्दा भूकम्पको जस्तो तीव्र धक्काको साटो दीर्घकालीन र कम आवृत्ति भएका तरङ्गहरू देखिएका थिए। यसले त्यहाँ भूकम्प नभई विशाल पहिरो गएको पुष्टि गर्छ, जसको भूकम्पीय तीव्रता ५.७ म्याग्निच्युडको भूकम्पसरह थियो। यो घटना गएको दशक वा दुई दशकयताकै विश्वकै सबैभन्दा ठूला पहिरोहरूमध्ये एक भएको वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ।

सुरुमा प्लानेट ल्याब्सका भूउपग्रह तस्बिरहरूमा करिब ५ हजार २ सय मिटरको उचाइमा रहेको हिमनदी टुटेको देखिएकाले यसलाई ‘ग्लासिएल कोल्याप्स’ मानिएको थियो। तर, एकस्ट्रोम र अन्य वैज्ञानिकहरूको गणना अनुसार ५ म्याग्निच्युडभन्दा बढीको भूकम्पीय तरङ्ग उत्पन्न हुन हिमनदीको मात्र तौल पर्याप्त थिएन। पछि भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन (इसरो) र नासा-यूएसजीएसको ‘ल्यान्ड्स्याट-९’ ले पठाएका स्पष्ट तस्बिरहरूबाट त्यहाँ ठूलो चट्टानी पहाड नै भत्किएर पहिरो गएको र हिमनदी पनि सोही पहिरोसँगै बगेर आएको स्पष्ट भएको छ।